Florian Znaniecki

Florian Znaniecki, urodzony w 1882 r. w Świątnikach pod Włocławkiem, w rodzinie zarządcy ziemskiego, potomka posiadaczy ziemskich z Pomorza, dzielił los „wysadzonych z siodła”. Po przeniesieniu się do Warszawy, w gimnazjum, przeżył fascynację literaturą modernistyczną. Rozczarowania na tym polu zwróciły go ku filozofii, którą w 1902 r. zaczął studiować na uniwersytecie w Warszawie. Wkrótce został z niego relegowany za udział w proteście studenckim, po czym wyjechał za granicę. W Europie Zachodniej (głównie w Szwajcarii i Francji) spędził ponad pięć lat, obfitujących w odmiany losu (takie jak upozorowanie samobójstwa i służba w Legii Cudzoziemskiej) i rozmaitość zatrudnień (z występami w wędrownej trupie ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

FLORIAN ZNANIECKI – stanowisko kulturalistyczne

Florian Znaniecki był filozofem i socjologiem o światowym oddziaływaniu, który wspólny grunt dla swoich badań odnajdywał w porządku kultury. Refleksja nad tym porządkiem, uznawanym za pierwotny wymiar świata człowieka, stała się źródłem oryginalnego stanowiska kulturalistycznego, które nie tylko nadało spójność dziełu samego Znanieckiego, ale również ustanowiło jeden z najważniejszych wzorców dwudziestowiecznej myśli o kulturze.

Głównym odniesieniem myśli filozoficznej Znanieckiego, którą rozwijał w latach poprzedzających I wojnę światową, był kryzys kultury, upadek „dogmatyzmu wartości”, ich bezwzględnych uprawomocnień. Dzieląc zasadniczo diagnozę kryzysu z pierwszą generacją modernistów, myśliciel widział w nim jednak nie porażające doświadczenie, lecz głównie zadanie intelektualne. Współczesny kryzys traktował bowiem nie jako zagrożenie dla określonej historycznie postaci kultury, upadek konkretnych, wyznaczających ją idei absolutnych, lecz jako załamanie się samej „idei absolutności”, odsłaniające właściwą naturę ludzkiego ...

[czytaj dalej...]

Prezentowane teksty Floriana Znanieckiego przedstawiają główne założenia jego myśli kulturalistycznej. Początkowa część Rzeczywistości kulturowej zawiera, konstytutywną dla jego stanowiska, krytykę stanowisk idealistycznych i naturalistycznych, wyprowadzając z niej potrzebę i główne przesłanki nowego poglądu na świat, opartego na przekonaniu o pierwotności rzeczywistości kultury dla ludzkiego bycia w świecie i wszelkiej nad nim refleksji, zwłaszcza służącej celowemu kierowaniu procesami rozwoju kultury. Swego rodzaju konkretyzację tej ogólnej tezy przynoszą fragmenty pracy Znaczenie rozwoju świata i człowieka, gdzie Znaniecki dowodzi, że wszelkie składniki i aspekty ludzkiego świata, łącznie ze światem przyrody, wytwarzane są drogą ewolucji twórczej, której podłożem, a zarazem osadem jest porządek kultury.

Florian Znaniecki, Cultural Reality, Chicago 1919. Przedruk według wydania: Florian Znaniecki, Rzeczywistość kulturowa, przeł. Jerzy Wocial, [w:] tegoż, Pisma filozoficzne, t. II, red. Jerzy Wocial, PWN, Warszawa 1991, s. 474-493.

Florian Znaniecki, Znaczenie rozwoju świata i człowieka, „Świat i Człowiek” 1913, t. IV. Przedruk według wydania: Florian Znaniecki, Znaczenie rozwoju świata i człowieka, [w:] tegoż, Pisma filozoficzne, t. I, red. Jerzy Wocial, PWN, Warszawa 1987, s. 136-144, 179-184, 207-211.

Florian Znaniecki
kulturalizm
Światopogląd realistyczny i światopogląd idealistyczny

Dominującą cechą ewolucji intelektualnej w ciągu ostatnich stu pięćdziesięciu lat jest narastająca separacja i walka między realizmem, przedstawiającym stosunkowo nową i wspólną podstawę całego przyrodoznawstwa, a idealizmem, stanowiącym po części pozostałości, po części rozwinięcie podstawowych tez światopoglądu, który został wypracowany przez syntezę średniowiecznych doktryn religijnych i filozofii starożytnej. I oto – osobliwy to problem historyczny – kierunek, który z punktu widzenia spójności logicznej był i jest zdecydowanie i nieuleczalnie błędny, jest stale zwycięski w tej walce, wydarł stopniowo swemu przeciwnikowi jego całą dziedzinę, zawłaszczył wszystkie żywotne zagadnienia intelektualne i nie pozostawił ograbionemu, choć nie ujarzmionemu, nieprzyjacielowi nic, prócz pustej i praktycznie bezużytecznej świadomości jego wiecznych praw.

Nietrudno zobaczyć, jak ten proces przebiegał. Triumf realizmu, w dowolnej sferze dociekań, nie polegał na sukcesie w logicznym udowodnieniu ważności jego twierdzeń i metod, lecz po prostu na istotnym wzroście liczby i wagi konkretnych szczegółowych zagadnień, jakie sformułował on i rozwiązał bez zbytniego zabiegania o filozoficzne uzasadnienie założonego w tych zagadnieniach stanowiska. Porażka idealizmu, w dowolnej sferze dociekań, nie była spowodowana logiczną niższością jego ogólnej doktryny filozoficznej, lecz po prostu tym, że nie udało mu się rozwinąć obszernego i powiększającego się stale korpusu pozytywnej wiedzy empirycznej opartej na idealistycznych przesłankach.

Tak oto realizm rósł w siłę z każdym krokiem i żadne wysiłki nie mogły uchronić idealizmu przed ciągłą utratą terenu na ...

[czytaj dalej...]